खानापूर तालुक्यातील 62 गावे ‘पर्यावरण संवेदनशील’ क्षेत्रात | ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ 62 ಹಳ್ಳಿಗಳು ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯಕ್ಕೆ: ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಪ್ರಕಟ

खानापूर: केंद्रीय पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाने पश्चिम घाटाला पर्यावरणदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र (Eco-Sensitive Zone) म्हणून घोषित करण्यासाठी एक नवी मसुदा अधिसूचना जारी केली आहे. या अधिसूचनेनुसार पश्चिम घाटातील ६ राज्यांमधील तब्बल ५६ हजार ८२५ चौरस किलोमीटर भाग संवेदनशील क्षेत्र म्हणून प्रस्तावित करण्यात आला आहे. यामध्ये कर्नाटक राज्यातील सर्वाधिक म्हणजे २० हजार ६६८ चौरस किलोमीटर क्षेत्राचा समावेश असून, बेळगाव जिल्ह्यातील ६३ गावांचा यामध्ये समावेश आहे. विशेष म्हणजे या ६३ गावांपैकी ६२ गावे ही एकट्या खानापूर तालुक्यातील आहेत.
खानापूर तालुक्यातील या ६२ गावांमध्ये चोर्ला, पारवड, कणकुंबी, जांबोटी, कुसमळी, आमगाव, बैलूर, मनतूर्गे, चापोली, कुंडई आणि देगाव या प्रमुख गावांचा समावेश होतो. ही सर्व गावे म्हादई (मांडवी) नदीच्या पाणलोट क्षेत्रात येतात. यातील चोर्ला, पारवड व शेजारील गावांचा थेट संबंध वादग्रस्त कळसा-भंडुरा प्रकल्पाशी आहे. कर्नाटक सरकार म्हादई नदीचे पाणी मलप्रभा नदीत वळवण्यासाठी गेल्या अनेक वर्षांपासून प्रयत्न करत आहे. मात्र, केंद्राच्या या नव्या मसुदा अधिसूचनेमुळे हा प्रकल्प पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे.
केंद्रीय मंत्रालयाच्या या नव्या नियमांनुसार खानापूर तालुक्यातील या सर्व पर्यावरणदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात नवीन खाणकाम, दगड उत्खनन, ‘रेड कॅटेगरी’तील प्रदूषणकारी उद्योग, औष्णिक वीज प्रकल्प आणि मोठ्या बांधकाम प्रकल्पांवर पूर्णपणे बंदी असणार आहे. त्यामुळे कर्नाटकातील पर्यावरणप्रेमींनी या निर्णयाचे स्वागत केले असून, केंद्र सरकारने वारंवार मसुदे प्रसिद्ध करण्याऐवजी आता लवकरात लवकर अंतिम अधिसूचना जारी करून म्हादई जलवाटपाचा दशकभराहून अधिक काळापासून सुरू असलेला तंटा कायमचा मिटवावा, अशी मागणी केली आहे.
दुसरीकडे, खानापूर तालुक्यातील कुसमळी आणि पारिशवाडसह इतर भागांतील पाणी इतर जिल्ह्यांकडे वळवण्याच्या हालचालींना स्थानिक पातळीवर विरोध सुरू झाला आहे. या प्रकल्पांमुळे खानापूर शहरासह संपूर्ण तालुक्यात पिण्याच्या पाण्याची तीव्र टंचाई निर्माण होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. या पार्श्वभूमीवर पुढील आंदोलनाची दिशा ठरवण्यासाठी खानापूर तालुका महाराष्ट्र एकीकरण समितीने मंगळवारी सकाळी ११ वाजता राजा शिवछत्रपती स्मारक येथे एका महत्त्वाच्या बैठकीचे आयोजन केले आहे.

ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ 62 ಹಳ್ಳಿಗಳು ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯಕ್ಕೆ: ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಪ್ರಕಟ

ಖಾನಾಪುರ: ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟವನ್ನು ‘ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯ’ (Eco-Sensitive Zone) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲು ಜುಲೈ ೨೭ ರಂದು ತನ್ನ ಏಳನೇ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ವಲಯವು ೬ ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಟ್ಟು ೫೬,೮೨೫ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗರಿಷ್ಠ ಅಂದರೆ ೨೦,೬೬೮ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ೬೩ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚೋರ್ಲಾ, ಪಾರವಾಡ, ಕಣಕುಂಬಿ, ಜಾಂಬೋಟಿ, ಕುಸಾಮಳಿ, ಅಮಾ ಗಾವ, ಬೈಲೂರು, ಮಂಟೂರಗೆ, ಚಾಪೋಲಿ, ಕುಂಡೈ ಮತ್ತು ದೇಗಾವ ಸೇರಿದಂತೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ ೬೨ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕುರಿತು ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಹಾಗೂ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸಚಿವಾಲಯವು ೬೦ ದಿನಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ.
ಮಹಾದಾಯಿ (ಮಾಂಡವಿ) ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬರುವ ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಈ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ಯೋಜನೆಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಮಹಾದಾಯಿ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ತಿರುಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ, ಕೇಂದ್ರದ ಈ ಹೊಸ ಅಧಿಸೂಚನೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದು, ವಿವಾದ ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಕಲ್ಲು ಕ್ವಾರಿ, ‘ರೆಡ್ ಕೆಟಗರಿ’ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧವಿರಲಿದೆ.
ಈ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿರುವ ‘ಪರಿಸರಯಿ ಫೌಂಡೇಶನ್’ನ ಸದಸ್ಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ನಿತಿನ್ ಧೋಂಡ್ ಅವರು, ಸರ್ಕಾರವು ಪದೇ ಪದೇ ಕರಡು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಕ್ಷಣವೇ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ ದಶಕದ ಮಹಾದಾಯಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು ೪ ಟಿ.ಎಂ.ಸಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೂ, ತಿರುಗಿಸಿದ ನೀರು ಮಲಪ್ರಭಾ ಪ್ರದೇಶದ ಸುಮಾರು ೧೪೦ ಟಿ.ಎಂ.ಸಿ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಗೆ) ಪೂರಕವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭೀಮಗಡ ಮತ್ತು ಮಹಾದಾಯಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಚೋರ್ಲಾ, ಪಾರವಾಡ ಹಾಗೂ ನೇರಸಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಜಲ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ಯೋಜನೆಯ ನೀರನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ನಡವಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಕುಸಾಮಳಿ ಮತ್ತು ಪಾರೀಶ್ವಾಡ ಪ್ರದೇಶದ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿ ಹಾಗೂ ಉಪನದಿಗಳ ನೀರನ್ನು ತಡೆದು ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ತಿರುಗಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಖಾನಾಪುರ ನಗರವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಡೀ ತಾಲೂಕಿನ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿದ್ದು, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಅಭಾವ ಎದುರಾಗಲಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಹೋರಾಟದ ರೂಪುರೇಷೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ‘ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಏಕೀಕರಣ ಸಮಿತಿ’ಯು ಮಂಗಳವಾರ (ಆ. ೪) ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೧ ಗಂಟೆಗೆ ರಾಜಾ ಶಿವಛತ್ರಪತಿ ಸ್ಮಾರಕದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸಭೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ತಾಲೂಕು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗೋಪಾಲ್ ದೇಸಾಯಿ, ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ ದಿಗಂಬರ್ ಪಾಟೀಲ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳು ವಿನಂತಿಸಿದ್ದಾರೆ.